بررسی تاثیر سطوح مختلف نیتروژن بر خصوصیات کمّی و کیفی محصول در ارقام چغندرقند

نوع مقاله: پژوهشی

نویسندگان

1 هیات علمی

2 دانشجوی دکتری

چکیده

سابقه و هدف: به علت اهمیت نیتروژن در رشد چغندرقند، مطالعات گسترده‌ای در دنیا طی دهه های اخیر صورت گرفته است. طبق این مطالعات مدیریت بهینه نیتروژن در زراعت چغندرقند برای تولید عملکرد بالا و نیز بهبود کیفیت آن موضوع ضروری و مهم می‏باشد، زیرا کاربرد اندک نیتروژن، موجب کاهش عملکرد و مصرف زیاد باعث کاهش کیفیت و افزایش هزینه تولید می‏شود. لذا این پژوهش با هدف بررسی سطوح مختلف کود نیتروژن و رقم بر کیفیت و کمّیت محصول چغندرقند در استان خراسان رضوی اجرا گردید.
مواد و روش‌ها: این پژوهش در سال زراعی 1388-1387 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد اجرا شد. آزمایش بصورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک‏های کامل تصادفی در سه تکرار انجام گرفت. تیمارها شامل سه رقم چغندرقند (ماگنولیا، فیاما و ناگانو) و مقادیر کود نیتروژن در چهار سطح (صفر، 80، 160 و 240 کیلوگرم در هکتار نیتروژن خالص) بود. برای اندازه گیری خصوصیات کیفی در چغندرقند، در آزمایشگاه پس از شستشو ریشه‌ها، توسط دستگاه اتوماتیک ابتدا خمیر ریشه تهیه شد. پس از برداشت ریشه، میزان محصول ریشه در هکتار، مقدار ماده خشک تولیدی در بالای سطح خاک، درصد قند ناخالص و درصد قند خالص اندازه‌‌گیری شد. همچنین با استفاده از مقادیر درصد قند، درصد قند قابل استحصال و نیز عملکرد ریشه، عملکرد شکر و راندمان شکر قابل استحصال در واحد سطح محاسبه گردید. در این تحقیق همچنین نیتروژن کل اندام‌های هوایی و ذخیره‌ای به روش کجلدال در دو تاریخ 101 و 190 روز بعداز سبزشدن اندازه‌گیری شد.
یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داده است که عملکرد ماده خشک اندام‌های هوایی، درصد نیتروژن اندام‌های هوایی و ذخیره‌ای تا 101 روز بعد از سبز شدن و همچنین کلیه صفات کیفی به استثنای غلظت پتاسیم ریشه تحت تأثیر کاربرد مقادیر مختلف کود نیتروژن قرار گرفته‌اند. اثر متقابل بین مقادیر مختلف نیتروژن و رقم بر درصد نیتروژن مضره ریشه و کلیه صفات کمّی به استثنای عملکرد ناخالص شکر و عملکرد شکر سفید تأثیر معنی‌داری داشته است. بیشترین عملکرد ریشه نیز در رقم فیاما با 120 تن در هکتار با مصرف 240 کیلوگرم نیتروژن در هکتار مشاهده شد. بیشترین عملکرد اندام هوایی با مصرف 160 و 240 کیلوگرم نیتروژن در هکتار به ترتیب با 9/36 و 31/34 تن در هکتار بدست آمد. بیشترین درصد قند ناخالص و درصد قند خالص به ترتیب با 33/17 و 73/15 درصد در تیمار عدم کاربرد نیتروژن و کمترین مقدار نیز با مصرف 240 کیلوگرم نیتروژن در هکتار مشاهده شد. با افزایش مقدار مصرف نیتروژن، نیتروژن مضره و سدیم در هر سه رقم به طور معنی‌داری افزایش یافت. نتایج این تحقیق همچنین نشان داد بیشترین درصد قند ملاس با 22/2 درصد در تیمار کودی 240 کیلوگرم نیتروژن در هکتار و در رقم ناگانو مشاهده شد.
نتیجه‌گیری: به طور کلی نتایج بیانگر این موضوع است که مصرف نیتروژن به طور مستقیم بر افزایش عملکرد ریشه چغندرقند تأثیر می-گذارد، ولی قابلیت تحرک بالای این عنصر و همچنین تأثیر منفی آن بر کیقیت چغندرقند مؤثر می‌باشد. بالاترین عملکرد ریشه به عنوان مهم-ترین مشخصه اقتصادی زراعت چغندرقند با مصرف 80 کیلوگرم نیتروژن در هکتار در رقم فیاما بدست آمد. با افزایش میزان سدیم و نیتروژن مضره نیز راندمان شکر قابل استحصال کاهش یافت. همچنین افزایش مصرف نیتروژن موجب شد که سهم وزن خشک اندام‌های هوایی، درصد نیتروژن اندام هوایی و ناخالصی‌های ریشه افزایش یابد که همین عامل مهم‌ترین دلیل کاهش درصد قند می‌باشد که با کاهش درصد ماده خشک ریشه همراه بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Effect of nitrogen application on quantitative and qualitative of sugar beet cultivars

نویسندگان [English]

  • R. Dihim Fard 1
  • Sh. Nazari 2
چکیده [English]

Background and objectives: Over the last two decades, a large number of researches have been conducted regarding the importance of nitrogen in sugar beet. This indicate that there were needs to investigate more on nitrogen management to achive higher production and quality because less nitrogen application result in reducing yield and high nitrogen application would increase production costs and eliminate sugar beet quality. Accordingly, this research was carriod out to investigate the interaction effects of nitrogen × cultivar on some quantitative and qualitative traits of sugar beet in Khorasan province, Iran.

Materials and methods: A field experiment was carried out in Research Field of the Ferdowsi University of Mashhad during 2008-2009 growing season. The experiment was a randomized complete block design based on factorial arrangement in three replicates. Factor A was cultivar at three levels (Magnolia, Fiama and Nagano) and factor B was nitrogen applications at four levels (control, 80, 160 and 240 kg N ha-1). For measurement of qualitative traits in sugar beet such as sugar content, sucros concentration, Na, K, N, Alkaloids and Molasses sugar, a sample was taken from each plot and sent to laboratory. Then, white sugar yield, gross sugar yield and extraction coefficient of sugar was calculated using the measuted qualitative traits. Also, nitrogen concentration in both above-ground biomass and storage organe was measured at 101 and 190 days after sowing using Kjeldahl method.

Results: Results showed that nitrogen application significantly affected above-ground biomass, N concentration in root and above-ground biomass and all qualitative traits except potassium concentration in root. In addition, the interaction effects on N in root and all quantitative traits except white sugar yield and gross sugar yield were significant. The highest root yield was observed for Fiama (120 ton ha-1) under application of 240 kg N ha-1 while the highest above-ground biomass obtained 36.9 ton ha-1 with 160 kg N ha-1. Increasing N application led to increased N concentration in above-ground biomass (2.21 and 1.64 % in 101 and 190 days after emergence, respectively). The highest gross sugar content (POL) and SUGAR content obtained at control treatment (lack of N application) with 17.3 and 15.7 % respectively, while the lowest observed at 240 kg N ha-1. The results also showed that N and Sodium concentration in root were significantly increased in all cultivars with increasing of N application. Among N treatments, the highest molasses sugar observed at 240 kg N ha-1 (2.22 %) for Nagano.

Conclusion: It sould be concluded that nitrogen application would increase root yield while affecting the quality of sugar beet. The highest root yield obtained in Fiama cultivar with 80 kg of nitrogen application. Higher nitrogen application resulted in increased Na, N in root and reduced extraction efficiency of sugar. Also, increased nitrogen application led to an increase in above-ground biomass and lower root yield.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sugar beet
  • Nitrogen
  • Cultivar
  • Quantitative and Qualitative yield