جستاری بر توسعه و رشد علوم کشاورزی در تمدن اسلامی: گیاهشناسی و گیاهان دارویی

نوع مقاله: پژوهشی

نویسنده

مدیر گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم کشاورزی گرگان

چکیده

آثار تاریخی نشان می دهد که کشاورزی، در تمدن های کهن، مهم ترین پیشه بوده است. در روزگار اعراب جاهلی با توجه به دشوار بودن کشاورزی در بسیاری از مناطق عربستان، نامناسب بودن شرایط اقلیمی، نا آگاهی از فنون و دانش کشاورزی و انبارش باران و استخراج آب های زیرزمینی و آبیاری؛ امر کشاورزی در پایین ترین مرتبه جای داشت. با ظهور اسلام، پیامبر اکرم (ص) همواره بر اهمیت کشاورزی تأکید کردند. نقش مسلمانان در توسعه و گسترش کشاورزی همانند نقش آنان در سایر علوم، غیر قابل انکار است. ارمغان جاودانه ای که اسلام، به همراه مواهب دیگر، برای بشریت آورده و برای همیشه جهانیان را مدیون خویش قرار داده، همان فرهنگ و تمدنی است که در تمامی حوزه ها به ویژه کشاورزی، از آن بهره می‌برند.
اندیشمندان مسلمان زیادی در حوزه کشاورزی به تألیف کتب مختلف پرداختند و سهم بسزایی را در توسعه این دانش در عصر خویش و امروزه ایفا می کنند. مسلمین در نهضت علمی کشاورزی در آشنا کردن اروپا با بعضی انواع درختان و نباتات سهم قابل ملاحظه ای داشتند. تمدنی که ما امروز وارث آن هستیم، حاصل هزاران سال کار و کوشش ملل و اقوام مختلفی است که هر یک برای مدتی کوتاه یا دراز، مسئولیت کشیدن مشعل تمدن را بر عهده داشته و این مشعل را به اقوام دیگر سپرده‌اند.
علوم کشاورزی و گیاه شناسی از نخستین دانش هایی است که در میان مسلمانان رواج یافت و از متون و آثار تاریخی ایران پیش از اسلام حاکی است که، کشاورزی مهم ترین پیشه آن روزگار بوده است. مسلمانان در زمینه اختراع داروسازی نیز نقش مهمی داشتند؛ چراکه آن ها آگاهی های زیادی در زمینه شناخت گیاهان دارویی داشته و از آن به ‌عنوان یکی از شاخه های فرعی علم پزشکی می نگریستند و در نهایت تنوانستند با شناخت گیاهان نهضت علمی مهمی در این زمینه ایجاد نمایند و خدمات ارزنده ای ارائه دهند. مسلمین در نهضت علمی کشاورزی در آشنا کردن اروپا با بعضی انواع درختان و نباتات سهم قابل ملاحظه ای داشتند. نام بعضی از این درختان و میوه ها در اروپا هنوز حاکی از اصل شرقی آن هاست و در نهایت می توان اشاره داشت که در اختراع ابزار و اسباب کار و تهیه آب و انبار کردن آذوقه و امثال آن سهم بسزایی در تمدن امروزی جهان دارند. ایرانیان از قدیم در فن احداث قنات تخصص داشتند و کتاب‌های بسیاری درباره طرز استخراج آب های پنهانی و کندن قنات داشته اند و هم امروز نیز مقنیان و آب یابان بر اساس همان روش ها استفاده می کنند. در عصر امویان بحث آبیاری و کنترل آب های جاری بسیار مطرح و مورد توجه اندیشمندان آن دوره شمرده می شد؛ تا جایی که یکی از اموری که از مظاهر تمدن شمرده می شود، کنترل آب های جاری در سطح زمین و سیلاب ها به وسیله ساخت سد بوده است که از آب آن برای آبیاری زمین های کشاورزی استفاده می کردند و هم از فرسایش و نابودی خاک حاصلخیز جلوگیری به عمل می آمده است. در نگارش این مقاله سعی بر آن است که با روش توصیفی و تحلیلی به تأثیر اندیشمندان اسلامی در پویایی علوم کشاورزی، ابتکارات و نوآوری های مسلمانان در این حوزه، اختراعات و ابداعات آن‌ها اشاره و در نهایت به معرفی مختصری درباره تنی چند از این اندیشندان بزرگ پرداخته می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Islamic philosopher’s aspects about agricultural sciences

نویسنده [English]

  • yaddollah sepehri
چکیده [English]

The historical evidences have shown that farming was the most important job in ancient civilization. Before Islam, agriculture activities were down in low level in many parts of Saudi arabia due to lack of the knowledge about farming, irrigation and groundwater. After Islam revolution. Prophet always advise the Muslims to farming. These revolution had a new culture and civilization in all aspect of life especially in agriculture as a great gifts to humanity. Today we are heirs to a civilization that is the result of thousands of years of work and efforts of various nations, each one for a short time or a long, have the responsibility of pulling this civilization and this civilization have handed over to other nations. Many Muslim scholars in the field of agriculture began writing books and contributed to the development of the knowledge of his time and play today. Muslims in agricultural scientific movement acquaint Europe with some types of trees and plants were significant contribution. Agricultural science and botany of the knowledge that was common among Muslims and monuments of Iran's pre-Islamic texts suggest that agriculture was the most important business of the day. Undoubtedly, Muslims were the first people who invented pharmaceutical knowledge because they were eager to identify medicinal plants as a sub-discipline of medicine that viewed and finally were able to identify the plants in the field created a major scientific movement and provide valuable services. Muslims in agricultural scientific movement acquaint Europe with some types of trees and plants were significant contribution.  Name some of these trees and fruit in Eastern Europe still showed their principle and finally be noted that in the invention of tools, toys and food preparation and storage, and so have contributed to the civilization of the world today. Iranian ancient aqueduct built in fan had written and practical expertise on how water extraction had been hidden and digging canals and today also gradually gotten Moghanian and water based on the same methods they use. In the era of the Umayyad discussion of current irrigation and water control and attention by the time counted was raised to the extent that one of the things that is considered to be the trappings of civilization, The running water control, and floods by building dams on the ground that the water used to irrigate agricultural land used and also prevent soil erosion and destruction to come. In this article try to introduce Islamic philosophers in agricultural developments and show theirs effects and creativities briefly.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic scientists
  • Agricultural sciences
  • Agricultural creativities
1.Abdollah Defa, A. 1996. Effect of Islamic scientists in Botany. Farhange-Jahad J. l: 6. 110-137.(In Persian)
2.Abonasr, A. 1961, History of old farming, 192-200. Amirkabir Press. (In Persian)
3.Al Fakhori, H., and Al Jar, Kh. 1994. Philosophy of history in Islamic world. Scientific and
Cultural Press. Pp: 359-365. (In Persian)
4.Butler, H. 1934. Irrigation in Iran. Civil Engin. J. 2: 234-331.
5.Chaild, G. 1978. Human make himself. Zarrin Pub. 71p. (In Persian)
6.Ebn Battuta, M. 1980.The travels of EbN Battuta. Tarjomeh va Nashr Pub. 181p.
7.Veisy, M.K. 1965. Ilam 6000 years’ civilization. Ettelaat Newpaper. (In Persian)
8.Gardizi, A., and Zain, A. 2003. Tehran, Cultural Heritage Society. Berlin Press. 8p.
9.Ghahreman, A. 2004. Comparison of old name of medicinal planet with scientific names.
University of Tehran Press. 6p. (In Persian)
10.Ghorbani, Z. 2003. History of Islamic culture and civilization. Sayeh Press. Pp: 11-34.
(In Persian)
11.Girshman, R. 1993. Iran from beginning to now. Zarrin publishing, 16p. (In Persian)
12.Hasan, C. 1994. Political, regional and social history of Islam. Javidan Press, 235p.
(In Persian)
13.Herodot, C. 1977. Herodot history. Translation by Vahid Mazandarani. House of Iranian Art
Pub. (In Persian)
14.Iranshahr, H. 1963. UNESCO, 2: 1562-1567.
15.Jafarian, R. 1999. Political history of Islam, Al Hadi Press, 2: 302.
16.Kharazmi, J. 993. Mafatih Al Oloom. Khadivjam trsl. 45p. (In Persian)
17.King, M. 1993. Muslims in Europe. Pp: 65-67. http://hdl.handle.net/.
18.Nirnoori, H. 2000. Effects of Iran in world civilization. Ferdows Pub.
19.Nelson, R., and Pars, H. 1998. Amirkabir Press. 151p. (In Persian)
20.Ravandi, H. 1978. Social history of Iran, Negah Pub. Pp: 87-98. (In Persian)
21.Sadeghi, M. 1996. Farming creativities in firs century of Islam. Farhange-Jahad J.
4: 140-142. (In Persian)
22.Safa, Z. 1997. Political, regional and social history of Iran from beginning to last safavieh.
Amirkabir Pub. (In Persian)
23.Saiks, S. 1992. Iran history. Negah Pub. (In Persian)
24.UNESCO. 1996. Farming in Iran. P.870.unesco.org/images /0010.
25.Will Durant. 1994. Story of philosophy. Amozesh va Parvaresh Press. 342p. (In Persian)
26.Zarinkoob, A. 2006. The advantages of Islam. Amirkabir Press. Pp: 53-61. (In Persian)